منتشر بوده است ، تا آنكه در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجرى تقريبا در يك عصر و زمان و به فاصلهء ده يا بيست سال كمابيش دو مرتبه مرزبان‌نامه را از زبان طبرى قديم به زبان پارسى معمول عصر ، محلّى ( آراسته و مزيّن ) به اشعار و امثال عرب درآورده‌اند بدون اينكه هيچيك ازين دو مصلح جديد اطلاعى از اصلاح ديگرى داشته باشد . » كتاب مرزبان‌نامه از جهت شيرينى انشاء و تعاليم و آموزشهايى كه نصيب خواننده مىشود ، مانند كتاب كليله و دمنه كم‌نظير و گرانبهاست ، از شرح حال و سرگذشت سعد الدين وراوينى اطلاع كافى نداريم ، به‌طورىكه از مندرجات آغاز و انجام كتاب مرزبان‌نامه استنباط مىشود ، وى از ملازمان و نزديكان خواجه ربيب الدّين وزير اتابك ازبك بن محمد بن ايلدگز از اتابكان آذربايجان بوده ( كه از سنه 607 تا 622 در آذربايجان و ارّان سلطنت نمود . . . » و اين كتاب به نام او موشّح شده است . خواجه ربيب الدين معاصر نسوى بود كه سيرهء جلال الدين منكبرنى را نوشته است . از حوادث جالب زندگى خواجه ربيب اينكه پس از لشكركشى سلطان محمد خوارزمشاه در سنه 614 به عراق ، عده‌يى از سران ازبك و اتابك سعد و خواجه ربيب وزير اسير مىشوند محمد خوارزمشاه در ساعاتى كه به بازى گوى و چوگان مشغول بود ، آن بينوايان را با غل و زنجير در ميان ميدان مىآوردند ، و وى هيچ توجّه و التفاتى بديشان نمىنمود ، تا سرانجام آنان را عفو نمود . پس از استيلاى جلال الدين منكبرنى ، خواجه ربيب از خدمت ديوانى كناره گرفت و چون وزيرى فاضل و هنرپرور بود . در تبريز كتابخانه باشكوهى تاسيس نمود مشتمل بر انواع كتب در اصناف علوم و فنون از طب و تفسير و احاديث و كلام و تاريخ و ادبيات و اسمار و حكايات و جز اينها . از نفايس اين كتابخانه نسخه‌ايست منحصر به فرد از ترجمه تفسير كبير محمد بن جرير طبرى كه به فرمان منصور بن نوح سامانى به زبان پارسى ترجمه شده است و اين نسخه براى همين كتابخانه كه ربيب الدين وزير در تبريز بنا نهاده بود استنساخ يا ابتياع شده بوده است و در ورق آخرين به خط جلى بر زمينه آب طلا به زبان عربى نوشته شده است كه كتاب متعلق به كتابخانه خواجه ربيب است . اكنون براى آشنايى با نحوه نگارش و مطالب مرزبان‌نامه گزيده‌يى از حكايات آن را نقل مىكنيم : بابّ اوّل : در اندرز پادشاهان ، چنين آمده است : « بدان اى پادشاه كه پاكيزه‌ترين گوهرى كه از عالم وحدت با مركبات عناصر پيوند گرفت ، خرد است و بزرگتر نتيجه از نتايج خرد ،